Paganske priče o Badnjem danu

Objavljeno: 06.01.2014. - 14:16
Legende o Božićnim običajima, mitovi o razlozima sečenja badnjaka (hrast cer čije žućkasto, suvo lišće ostaje na granama i prelep je prizor kad je šuma pod snegom), njegovo unošenje u kuće ili paljenje, ritualno, priče su koje žive od davnih dana do danas.
Veličina slova: a a a

Badnjak kod Srba

Badnjak se seče pre izlaska sunca. Domaćin sa sinovima ili unucima (obavezno neko mlad) ide u šumu da seče badnjak. Skoro uvek je u pitanju mladi hrast ili cer (veoma retko, ako je takav predeo, jela ili bor). Bira se mlado i pravo stablo, veličine tolike da ga domaćin na ramenu može doneti kući. Pre nego što ga poseče, domaćin mu se obraća "Dobro jutro badnjače i čestit ti Božić". On predstavlja živu osobu i domaćin mu se tako i obraća. U nekim krajevima domaćin prvo prinosi darove badnjaku, vino ili med, pa potom pristupa seči. Prvi udar sekirom je sa istoka. Badnjak treba iseći iz tri puta. Ponegde se treći udarac zadaje sa zapada da bi badnjak pao ka istoku i dočekuje se na rame. Negde se pak pušta da padne nepresečen u potpunosti. Tada se lomljenjem, uvrtanjem i sukanjem odvoji od korena a taj lomljeni deo se zove brada. Iver koji izleće od badnjaka ima posebno značenje. Ponegde pokušavaju da ga hvataju u vazduhu dok izleće. Iver se koristi u mnoge svrhe. Ponegde ga stavljaju među karlice "da bi kajmak bio debeo kao iver" ili među košnice da budu zaštićene od zla ili u vodu koju potom smatraju lekovitom.

Badnjak preko dana stoji napolju (ponegde ga oblače u košulje), a uveče, pred večeru, unosi se u kuću uz ritual. Kada ga domaćin unosi u kuću, zajedno sa slamom, domaćica ga posipa žitom, a domaćin ga stavlja uz ognjište.
Badnjak se prvo celiva i maže medom. Potom se pali i pristupa se "džaranju". To je običaj čačkanja i raspaljivanja plamena koji je kod hrasta karakterističan po iskrama koje iskaču iz plamena.
Kada se za badnjak ide organizovano, ispred sela, tada se prangijama i puškama oglasi odlazak u šumu, izabere u šumi hrast koji se prethodno osvešta i zalije vinom i medom. Pored čeza ili kočija momci jašu neosedlane konje i čine veliku veselu povorku koja glasno objavljuje svoj odlazak po badnjak.


Badnjak kod drugih naroda

Iako se misli da je kult badnjaka autentično srpski, on je raširen svuda po Evropi. Više autora tvrdi da je poznato da su Kelti palili hrast kao deo kulta čekanja sledećeg leta. Od njih je to ostalo prisutno dugo na britanskim ostrvima a poznato je među mnogim evropskim narodima.

Srbi i Rusini lože badnjak. Rusi i Bugari lože jelku, a nekada su ložili hrast (Bugari su ga zvali bdnik). U Vojvodini još i Bunjevci unose badnjak u kuću.
Francuzi kao badnjak lože trešnjino drvo, a Belgijanci imaju badnjak u obliku stilizovanog kolača prelivenog kremom.


Paganska simbolika Badnjaka


Prema Čajkanoviću badnjak predstavlja božanstvo svoje vrste koje se spaljuje da bi ponovo oživelo. Prema Drobnjakoviću, on je bitan momenat što se pri Badnjoj večeri prizivaju "domaći pokojnici" što govori o vezi sa kultom pokojnika. Pogotovo što je trpeza posna, služi se na slami i ne posprema se tri dana već samo dodaje. Drugi pak naglašavaju posebnu ulogu badnjaka kao neke vrste zaštitnika ognjišta.

U svakom slučaju, badnjak je povezan sa sunčevim ciklusom i predstavlja deo poštovanja sunca. Spaljivanjem hrasta (svetog drveta) se iz vatre rađalo novo sunce i zato je proslavljano u krugu ognjišta.

Mišljenja o poreklu

Ruski naučnik Taporov tvrdi da je deo istoga mitološkog niza starogrčki Piton, drevnoindijski Ahi Budhna i srpski badnjak. Badnjak u ovom nizu predstavlja borbu protiv uništenja jer je grozomorni Piton (podzemlje, mrak) pretio da uništi čitav svet dok ga nije Apolon (Sunce) uništio. U indijskom spevu "Rgvedi" se spominje Ahi Budhna (zmija dubine) gde je vedsko "ahi" u vezi sa starogrčkim "ehis" - zmija i staroslovenskim "ož" - aždaja. Vedsko "budhn" ima parnjaka u starogermanskom "bodam", nemačkom "boden", a kod starih slovena reč "dubhn" označava isto - dubinu.

Prema ovom tumačenju koren badnjaka je u donjem, mračnom svetu, a spaljivanjem se priziva i pripomaže Suncu da pobedi svog večnog neprijatelja - mrak.

Koliko god duboko u prošlost išli, naići ćemo na bar neku sličnost, na bar neku vezu, na bar neki ritual toliko sličan našim današnjim ritualima da nam i ne trebaju sasvim pouzdani i tačni dokazi o "istom" koje smo, kolektivnim znanjem i sećanjem "dovukli" do današnjih dana.

Dragoslav Srejović ima zanimljivu knjigu koja Božić i Badnje veče, njihove rituale dovode u vezu sa - jelenom, kao jednim od najznačajnih simbola koji se protezao kroz "Panteon slovenskih bogova" taman toliko koliko i kroz hrišćanstvo, vekovima kasnije.

Iz dubina vremena, današnji i sutrašnji praznik izgleda kao jedan od onih - oduvek slavljenih, sve do svojih današnjih hrišćanskih dana.

Već priličan broj vekova, Badnji Dan (kao i ostali ritualni dani) ima dva datuma - jedan po Gregorijanskom, a drugi po Julijanskom kalendaru, odnosno 24.12. i 06.01. , pri čemu Gregorijanski prati opšteusvojen "planetarni" kalendar (mada se, uz poštovanje tog kalendara, vreme kalendarski drugačije meri kod Jevreja, u Islamskom svetu, kod Kineza i verovatno još na priličnom broju mesta po ovoj našoj šašavoj planeti - mi smo vrsta koja ne može da se dogovori o istovetnom merenju vremena, a s obzirom na to -  imamo ustvari razna čudesna dostignuća, ali se oko merenja vremena još uvek sporim, pa je tako i današnji dan datumski "udvojen", dvostruk kod "gregorijanaca" i "julijanaca". )

Čudo života još jednom.

Preuzeto sa autoricinog Bloga na b92



Komentari (10)
Objavljeno:
A vidim da pisac teksta takođe ne zna da je indijski spjev RgVeda pogrešno zapisano Riječ Znanja (Rč Veda), vedanje je znanje na starosrbskom.
Objavljeno:
Vidm da pisac teksta ne zna da su Kelti stari Srbi, a o Rusima i Bugarima da ne govorim. Ko ne vjeruje neka pronađe knjigu Crnjanskog koji je hodao Britanijom i popisivao toponime koji srbski zvuče. A ko ih je mogao donijeti tamo nego Srbi zvani modernim imenom Kelti,
Objavljeno:
@ PERUNOV SIN; Dobar ti je komentar, postujem, ali cisto sumnjam da smo mi tako zajeban narod po prirodi da ni pod prijetnjom smrcu ne prihvatamo neke stvari. Ipak mislim da mi kao narod imamo vise besmislene i pogresno usmjerene tvrdoglavosti nego sto imamo epskog i guslarskog cojstva i junastva kako bi htjeli da smo dozivljeni u istoriji. Previse mi romanticno dozivljavamo sami sebe i sopstvenu istoriju. Na zalost, vecina naseg naroda zivi u idealistickoj viziji samih sebe sto za posljedicu ima trenutacno stanje u kome s nalazimo. Pozdrav u svakom slucaju i zaista postujem tvoj komentar.
ia
Objavljeno:
Tek da vidite ulogu svetog trojstva u paganskom vjerovanju...
Objavljeno:
Evo link http://www.e-novine.com/drustvo/91267-Milanskog-edikta-Inkvizicije.html
Objavljeno:
@Roda & Rodeo Ti "jadnici" koji su nas pokrštavali nisu bili ni malo naivni niti bezazleni a ponajmanje krotki hrišćani. Pagansko Rodoverje je ognjem i mačem iskorenjeno kod slovena a hrišćanstvo nametnuto na ovim prostorima potpomognuto željom vlastele da osigura presto prihvatanjem tuđe religije. I da, iskombinovno je jedno sa drugim jer ni pod pretnjama smrću neke stvari nisu mogle da se oduzmu ovom narodu. Što se tiče promena nijedna nam kao narodu nije donela boljitak a ove poslednje koje nam se nameću će nas potpuno izbrisati sa lica zemlje kao suvereni narod sa sopstvenim identitetom. I Aboridžinima sad niko ništa ne natura kad ih je ostala šačica ;)
Objavljeno:
"Prvi udar sekirom je sa istoka. Badnjak treba iseći iz tri puta. Ponegde se treći udarac zadaje sa zapada da bi badnjak pao ka istoku i dočekuje se na rame". Procitas ovo i postane ti jasno koliki smo mi Srbi paganski ritualisti. Kladim se da je samo ovih par gore spomenutih recenica drugacije od sela do sela, kao i sa svim nasim ritualima. Treba pogaca da bude tri prsta od istocne strane kuhinjskog stola, domacin mora da sjedi dvije stope lijevo od coska stola, itd. itd. Ovakvi i slicni besmisleni rituali, koji ne sluze nicemu i nisu dio nikakve istorije i tradicije (suprotno od opsteg vjerovanja), su samo dokaz koliko mi i dan danas imamo vezu sa davno proslim paganskim vremenima. Kao sto smo i u ona davna vremena odbijali promjene i bili tvrdoglavi pa su oni jadnici koji su nas pokrstavali kao narod morali da budu kreativni u svom pristupu i pravili kompromise ukljucujuci nase paganske bogove i vjerovanja u Hriscanske, tako smo mi i dan danas kao narod tvrdoglavi i odbijamo bilo kakve promjene lijeno se kotrljajuci po inerciji i prepusteni matici da nas nosi.
Objavljeno:
Opasno je kad čovjek, koji nije istoričar, a ko bi ga znao šta jeste, počne krojiti i mijenjati istoriju.
Objavljeno:
BOKI-BOKI, a onaj obicaj kad peces prase na trotoaru ili kad ispraznis sanzer kalasnjikova u nebesa... je li i to staro 2000 godina?
Objavljeno:
Srbi (a vjerojatno i drugi slavenski narodi) paljenje hrastovog drveta u "čast" bogova su praktikovali mnogo prije prihvatanja hrišćanstva. Slično je i sa slavljenjem boga zaštitnika doma i porodice (današnja slava). Kasnije je pravoslavna Crkva te običaje prihvatila i uobličila u hrišćanski obred. U pitanju su običaji izuzetnog značaja jer traju preko 2000 godina, a vjerojatno su prihvaćeni i od drugih naroda na evropskim prostorima, gdje se može pretpostaviti kako su prenošeni kroz brojne migracije stanovništva kakve su bile normalne u tom vijeku. nisam stručnjak za istoriju, ali poznati su brojni kontakti između južnoslavenskih naroda i Kelta. Upravo ovdje bih istakao tezu sve većeg broja stručnjaka da južnoslavensko stanovništvo i jeste autohtono stanovništvo nastalo na prostoru podunavlja, a da je širenje išlo u pravcu Sjevera i Istoka (suprotno "zvaničnim" navodima o dolasku na ove prostore u 7. vijeku). Ovi predhrišćanski običaji su upravo dobar putokaz u otkrivanju stvarne istine o našim korijenima.
Ostavi komentar
Ime:
E-Mail:
Poruka:
 
Svi komentari se prethodno moraju odobriti od strane administratora prije nego budu vidljivi na portalu.


Napomena:
BUKA se ograđuje od stavova i mišljenja iznesenih u komentarima postavljenih na našim stranicama. Svi stavovi i mišljenja komentatora odražavaju stavove i mišljenja isključivo onih koji ih postavljaju. Redakcija BUKE je u slučaju komentara koji izazivaju rasnu, nacionalnu ili vjersku mržnju, te potiču na nasilje dužna obavijestiti nadležne organe o takvom pristiglom komentaru.