Ivan Šijaković: Postajemo li fašističko društvo?

Mi smo u BiH, fašističko društvo već 30 godina ili tri decenije, ako to zvuči manje brutalno. Upravo bi se ova godina mogla uzeti kao taj nesrećni jubilej od 30 godina dolaska fašizma u Bosnu i Hercegovinu.

Ivan Šijaković / 11. Maj 2021

 

Naime, formiranjem višepartijskog sistema tokom 1990. godine, i izborima koji su tada održani, bilo je jasno da fašizam kuca na vrata BiH i da je promolio glavu, bez obzira da li mu je neko odgovorio “da, izvolite”. Mi se, u stvari, sada nalazimo u trećoj fazi razvoja fašizma u Bosni i Hercegovini.

Prva faza se pojavila 1991. i 1992. godine i trajala je do kraja   1995. godine. Ovu fazu možemo označiti kao otvoreni ili “klasični” fašizam, jer su je karakterisale sve odlike koje su bile poznate u “nacizmu”, “španskom” i “italijanskom” fašizmu ispoljene tokom Građanskog rata u Španiji (1936-1939) i Drugog svetskog rata u Evropi. Fašizam je počeo sa formiranjem ekstremnih organizacija (partija, pokreta i građanskih udruženja) koje su praktivkovale versku i nacionalnu “čistortu” i netrpeljivost a nastavilo se sa formiranjem verskih i nacionalističkih vojnih formacija.

Partije su svom verskom i nacionalnom obeležju dodavale sintagmu “demokratski(D)” (SDA,SDS, HDZ, DMZ, PDM,SDP, UDP) kako bi prikrile ekstremističko obeležje i prave namere. Međutim, time su samo potvrdile tezu koju već 30 godina zastupam da su demokratija i fašizam lice i naličje jednog istog političkog, ideološkog, ekonomskog i socijalnog procesa i prakse, kojeg je produkovalo industrijsko društvo i liberalistički fundamentalizam. Oni se naizmenično smenjuju i podupiru vekovima, izazivajući krize, propast, ekonomske i socijalne lomove, “reforme” i “revolucije”. U građanskom ratu, koji je potom usledio, ispoljene su sve najvažnije fašističke odlike: progon ljudi druge veske, nacionalne i kulturne pripadnosti; logori za pripadnike druge nacije i vere; proterivanje ljudi druge nacije i vere iz zajedničkog zavičaja; materijalna razaranja; vojne uprave; širenje militarističkog duha; mitologizacija nacionalnih vođa.

Druga faza fašizacije bosanskohercegovačkog društva počinje tokom 1996. godine i može se označiti kao ekonomski i socijalni fašizam. Ovu fazu karakteriše gubljenje nekih elemenata iz pretkodne faze kao što su progoni ljudi na osnovu etničke i verske pripadnosti; logori i vojna uprava, ali se pojačava mitologizacija ratnih heroja, vojnih i političkih vođa. Ova faza donosi pomalo prikrivenu fašizaciju društva, koja se ogleda u oduzimsnju resursa građanima i proizvodnji masovnog siromaštva. Privatizacija društvene i državne svojine dovodi do opšte pljačke prethodnog, kolektivno stvorenog društvenog bogatstva, privrednih, finansijskih i materijalnih resursa (ono što je preostalo posle ratnih razaranja). Sve se to odvija uz pomoć, organizaciju i nagovor predstavnika tzv. “međunarodne zajednice”. Formira se domaća “kompradorska buržoazija” koja se enormno bogati i preuzima sve ekonomske, finasijske i prirodne resurse, te ih uz pomoć predstavnika međunarodnog monopolskog kapitala i “međunarodne zajednice”, rasdpoređuje i dodeljuje posebnim interesnim grupa i potpuno udaljava od građana BiH. Fašizacija društva se dodatno pojačava kroz potpunu kriminalizaciju, nepotizam i nasilje svih delova svakodnevnog života građana. Nastupa period likvidiranja i međusobnog obračuna političkih i tajkunskih grupa i pojedinaca.

Treća faza u širenju fašizma u Bosni i Hercegovini nastupa posle 2002. godine. Ovu fazu možemo označiti kao puzajući ili kapilarni fašizam. Njega karakteriše stalno produbljivanje etničkih, verskih i kulturnih podela u društvu kroz političke procese, događaje i propagandu, kroz širenje straha od pripadnika druge vere i nacije, kroz pretnje unitrizacijom i separtizmom, kroz širenje opšteg nepoverenja u društvu. Atmosfera straha i nepoverenja se iz političke oblasti širu u obrazovanje i kulturu i doprinosi daljim podelama u društvu, prema principu Frojdovog “narcizma malih razlika”. Svuda se traže razlike, koje treba da opravdaju podele i nepoverenje među etničkim i verskim grupama a svaka sličnost, tolerancija drugog i drugačijeg, približavanje i ispoljavanje zajedništva se diskredituje svim raspolođživim sredstvima. Pod istim krovom (u istom gradu) se organizuju dve škole za dve nacionalne grupe sa različitim programima i nastavnicima. Pišu se udžbenici (iz istorije, ali i drugih predmeta) za osnovce i srednjoškolce u kojima se veličaju “svoji” heroji i junaci a “druga” strana se predstavlja kao skup siledžija i zlikovaca kojih se stalno “treba čuvati”.

Populizam se širi Bosnom i Hercegovinom kao dominantan oblik spontane ali i planirane socijalizacije. Građani se namerno drže u siromaštvu, neznanju, zatucanosti i medijskom mraku, kako bi se populizam lakše širio. Medijma se širi “poplava” raznih “analitičara” i blebetala (što domaćih, što “uvezenih” iz bratskih susednih država) koja sprečavaju i anatemišu svako slobodno mišljenje i kritički stav koji bi se pojavio od ono malo intelektualaca, koji su još preostali nakon silnih pritisaka i hajki kojima su izloženi u prethodnih desetak godina. “Analitičari” su toliko revnosni u glorifikovanju vođa, ideoloških i političkih postupaka vlasti i interesnih političkih i “poslovnih” grupa da, ponekada, toliko tužno gebelsovski izgledaju. Moral, poštenje, pravda, dostojanstvo i odgovornost su već skoro proterani iz bosanskohercegovačkog društva. Time je stvoreno pogodno tlo da društvo ponovo počne da klizi ka gore pomenutoj prvoj fazi fašizacije Bosne i Hercegovine.

Tekst je nastao u okviru javne debate na temu „Postajemo li fašističko društvo?“ koju organizuje Magazin BUKA.


Ostale tekstove iz javne debate možete pročitati OVDJE.


Buka preporuka

Kolumne

Najnovije

Posmatrajte događaje izbliza.

Prijavite se na naš Newsletter.